فهرست

موضوع بحث

مسأله بحث

پیش فرض ها

فرضیه بحث

تبیین بحث

مهارت‌های تغيير نگرش و احساس

مهارت‌های راهبردی برای ارتقاء كيفيت زندگي

مهارت‌های عملياتی و ابزاری برای ارتقاء كيفيت زندگي

الگوی «رصد اطلاعات» اقتباس شده از روایات

نتایج آثار و لوازم پذیرش بحث

مباحث و مفاهیم کلیدی مرتبط به این بحث

موضوع بحث

«رصد اطلاعات» چیست؟ چرا؟  چگونه؟ و چه الگویی دارد؟

مسأله بحث

هر فرد یا مجموعه یا سازمانی، برای بقاء و رشد خود نیازمند کسب مستمر اطلاعات هستند،‌ چه اطلاعاتی را باید به ‌دست بیاورند و چگونه؟

پیش فرض ها

فرضیه بحث

۱.  رصد اطلاعات = پیگیری تغییرات و اقدامات در یک حیطه مشخص در مورد یک پدیده مشخص

۲. الگوی رصد اطلاعات = نقشه پیگیری و رصد اطلاعات از منابع و کمیت و کیفیت بررسی آنها

۳. الگوی پیشنهادی = پیگیری مستمر اطلاعات مرتبط با گسترش افق دید + معنایابی زندگی + روش تفکر و تحقیق + مهارت‌های زندگی

تبیین بحث

حرکت علمی و عملی، محصولی جمعی است چه در موارد متضاعف کننده و چه در موارد تضعیف کننده، چه در فضای فردی و چه در فضای رقابت،‌ چه مربوط به امور زندگی روزمره و چه در امور تخصصی و چه مربوط به زندگی ماورائی. سوال از «سیر مطالعاتی» نمونه بارزی از بحث «الگوی رصد اطلاعات» است. یک فرد انسانی، فارغ از هر گونه عقیده، برای اینکه طبق منطق پایه انسانی زندگی کند باید حداقل موارد زیر را به‌ طور مستمر رصد کند: اطلاعات در مورد: (عناوین کلیک می‌شوند)

  1. شکل هستی
  2. نقشه وجودی انسان
  3. نقشه جامعه و تمدن
  4. آینده‌نگری
  5.  روش‌ تفکر و تحلیل
  6.  معنی زندگی
  7. سبک زندگی مهارت‌های زندگی
  8. مواد حقوقی و قانونی
  9. تحولات فکری، فرهنگی، سیاسی
  10.  مرگ

جدول زیر نمونه‌ای از این مفاهیم زیرساختی است:

ردیف عنوان درس انتظارات و اهداف (ترکیب اهداف نگرشی، احساسی و مهارتی) محتوا
۱ نگرشی دیگر به زندگی انتظار می‌رود فراگیر پس از این جلسه:

«زندگی» را به‌عنوان موضوعی نیازمند بازنگری و تأملات آینده‌ساز تلقی کند و در قفسه‌بندی ذهنی و الگوی رصد اطلاعاتیِ خود، پوشه‌ای به نام «معنی زندگی» باز کند و پاسخی جدی (زمینه‌ساز تصمیم) به سؤالِ «چه چیز به زندگی شما معنی می‌بخشد؟» بدهد

۱.    افق دید

۲.    تفاوت دیدها و تاثیر آن در سرنوشت

۳.    هویت زندگی

۴.    منظور از «معنی زندگی»

۵.  پاسخ‌های مختلف به سؤال «چه چیز به زندگی معنی می‌بخشد؟»

۲ نگرشی دیگر به انسان انتظار می‌رود فراگیر پس از این جلسه:

بتواند به «خود» از بیرون از خود نگاه کند و توصیفی کاوشگرانه از نقاط ضعف و قوت، تهدید و فرصت‌های «خود» ارائه دهد و نیاز به تفکر در «خود» را برای تنظیم برنامه زندگی حس نماید.

۱.   هفت معمای جهانی از زبان دانشمندان

۲.   انسان یا روبات هوشمند؟

۳.   منظور از «رشد»

۴.   موقت یا پایدار؟

۵.   معادله «حرکت و تغییر»

۳ نگرشی دیگر به هستی انتظار می‌رود فراگیر پس از این جلسه:

بتواند شکل کلان «هستی» را تصوّر نموده و موقعیت خود در این شبکه را ترسیم کند و متغیرهای مرتبط با زندگی‌اش را برای تدوین معادله «حرکت و تغییر» شناسایی نماید.

۱.    این هستی چه شکلی است؟

۲.   بررسی پاسخ‌های جهانی به سؤال فوق

۳.   مخروط هستی

۴.   متغیرها و ارتباطات در شبکه هستی

۵.  حرکتِ «برآیندی» در شبکه هستی و نقش آن در کیفیت زندگی

۴ نگرشی دیگر به جامعه انتظار می‌رود فراگیر پس از این جلسه:

بتواند نقشه «جامعه» را ترسیم کند و مختصات زندگیِ خود را در فضای اجتماعی مشخص نماید و علاقمند به روش رصد فرآیندهای اجتماعی و تحلیل غیر احساسیِ آنها شود و تاثیر این گونه تحلیل را در آینده‌سازی و ارتقاء کیفیت زندگی خود لمس کند.

۱.    آناتومی جامعه۲.    واحد جامعه؟

۳.    شبکه‌های جامعه

۴.    مختصات شما در شبکه اجتماعی

۵.    رصد و دیده‌بانی فرآیندهای اجتماعی

۶.    روش تحلیل امور اجتماعی

۵ نگرشی دیگر به تاریخ انتظار می‌رود فراگیر پس از این جلسه:

احساسش از تاریخ به‌عنوان گزارشاتی از زندگی گذشتگان، به منبعی برای برنامه‌ریزی برای زندگیِ آینده‌اش تغییر کند و علاقمند به استفاده از روش بهره‌برداری از تاریخ برای تصمیم‌سازی بشود و چگونگی فعال‌ کردن و به‌ جریان انداختنِ این علاقه­ مندی را بشناسد.

۱.   چرا در این مقطع از تاریخ به ‌دنیا آمده‌ایم؟۲.   شبیه‌سازی ورود به دنیا در مقاطع قبل و بعد

۳.  چقدر متفاوت از گذشته هستیم؟ و چقدر متفاوت از آینده خواهیم بود؟ چرا؟

۴.  میکروسکوپ تاریخ (ذرات بنیادین تاریخ)

۵.  تلسکوپ تاریخ (نقشه کلان تاریخ)

۶.  آزمایشگاه تاریخ (برای تولید محصول)

۷.  هویت تمدن، تمدن‌سازی و تمدن‌پذیری

۶ نگرشی دیگر به علم

انتظار می‌رود فراگیر پس از این جلسه:

نسبت به بررسی روش‌ها و ابزارهای رقیب تجربه برای کشف واقعیت، احساس نیاز کند و روش تمایز دادن میان علم و شبه‌علم، حقیقت  و توهم را بشناسد و بتواند برای شکل دادن به یک زندگی حقیقت‌محور، برنامه‌ریزی کند.

۱.    مکانیزم پدید آمدن اشتباه و خطا۲.    حقیقت چقدر دست‌یافتنی است؟

۳.    حقایقِ چند لایه و چند بُعدی

۴.    علت اختلاف فهم‌ها

۵.   روش حقیقت‌یابی

۶.  در موارد مشکوک میان حقیقت بودن یا توهم بودن چه باید کرد؟

۷ نگرشی دیگر به آینده انتظار می‌رود فراگیر پس از این جلسه:

تفاوت میان ملاحظات معمولی زندگی‌ها نسبت به آینده خود و محاسبات روشمند نسبت به روند‌ها در آینده را بشناسد و علاقمند به استفاده از روش آینده‌نگری و آینده‌نگاری شود و برای دو سؤالِ «آینده را تا کجا بررسی کرده‌اید؟» و «مهم‌ترین موضوع در آینده زندگی شما چیست؟» پاسخ جدی داشته باشد.

هویت آینده آیا آینده قابل تشخیص است؟آینده‌های قطعی کدامند؟

چه سناریویی را برای آینده زندگی خود حدس می‌زنید؟

طبق آینده یا ساختنِ آینده؟

روش آینده‌نگری و آینده‌نگاری

آینده بشریت؟

نمونه دیگر از برنامه «رصد اطلاعات» که به فضای آموزش گره خورده است و برای اعضاء هیئت علمی از بدو استخدام تا بازنشستگی در یک دروه بیست ساله تعریف شده است، برنامه «معرفت و زندگی» است. در این برنامه،‌ سه دسته موضوعات باید پیگیری شوند تا مهارت‌های لازم در هر یک حاصل شود:

مهارت‌های تغيير نگرش و احساس

۱.    مهارت تغيير نگرش نسبت به خود= مهارت نگاه از بيرون به خود و خودارزيابی +  تغيير رفتار= واحد درسی انسان‌شناسی كاربردي

۲.    مهارت تغيير نگرش نسبت به زندگی = مهارت معنی يابی و ارتقاء معنای زندگی = واحد درسی معنی زندگي [1]

۳.  مهارت تغيير نگرش نسبت به هستی = مهارت گسترش اندازه‌گيری افق ديد و گسترش آن = واحد درسی هستي‌شناسی كاربردي[2]

۴.    مهارت تغيير نگرش نسبت به علم = مهارت حقيقت‌يابی = واحد درسی معرفت‌شناسی و فلسفه علم [3]

۵.    مهارت تغيير نگرش نسبت به تاريخ = مهارت بازخوانی تاريخ برای زندگی معاصر= واحد درسی تاريخ كاربردي [4]

۶.    مهارت تغییر نگرش نسبت به خداوند = مهارت ایجاد احساس حضور خدا در زندگی = واحد درسی الله‌شناسی

۷.    مهارت تغییر نگرش نسبت به معاد = مهارت تصمیم‌گیری براساس شاخص‌های ارزیابی ابدی = واحد درسی معادشناسی

۸.  مهارت تغییر نگرش نسبت به نبوت، امامت، ولایت‌فقیه = مهارت حرکت در تحت مدیریت الهی = واحد درسی امام‌شناسی و ولایت‌شناسی

۹.    مهارت تغییر نگرش نسبت به قرآن = مهارت استفاده از قرآن در تصمیم‌گیری‌ها در زندگی = واحد درسی قرآن‌شناسی

۱۰. مهارت تغییر نگرش نسبت به عبادت و سلوک = مهارت ایجاد اثربخشی در اعمال عبادی برای ایجاد احساس ماوراء = واحد درسی سلوک‌الی‌الله

 مهارت‌های راهبردی برای ارتقاء كيفيت زندگی

۱.   مهارت تحليل نسبت به جامعه، فرهنگ و تمدن= مهارت تحليل‌ اجتماعی = واحد درسی جامعه‌شناسی كاربردي [5]

۲.   مهارت برنامه‌ريزی كلان و استراتژيك = واحد درسی طراحی و مديريت زندگی [6]

۳.   مهارت تحليل برنامه‌های توسعه = واحد درسی توسعه‌شناسی[7]

۴.   مهارت تحليل‌های حقوقی = واحد درسی فلسفه حقوق و حقوق كاربردی

۵.   مهارت تحليل‌های رفتاری و اخلاقی = واحد درسی فلسفه اخلاق و اخلاق كاربردی[8]

۶.   مهارت تحليل‌های سياسی = واحددرسی فلسفه سياست و سياست كاربردی[9]

۷.   مهارت تحليل‌های زبانی، متنی، نمادها و تصاوير= واحد درسی زبان‌شناسی و فلسفه تحليلی كاربردی[10]

۸.   مهارت مدیریت خانواده

مهارت‌های عملياتی و ابزاری برای ارتقاء كيفيت زندگی

  1. مهارت تفكر، حل‌مساله، خلاقيت، استدلال و كشف مغالطات = واحد درسی منطق كاربردی و تفكر خلاق [11]
  2. مهارت مشاوره‌گيری، مشاوره‌دهی و كار گروهی = واحد درسی مشاوره كاربردی و گروه پذيری
  3. مهارت تمركز و آرامش و انرژی‌بخشی
  4. مهارت گفتارهای اثربخش = واحددرسی الگوهای گفتاری بهينه[12]
  5. مهارت تصميم‌گيری بهينه = واحددرسی تصميم‌سازی و تصميم‌گيری
  6. مهارت مطالعه و تحليل محتوا [13]

الگوی «رصد اطلاعات» اقتباس شده از روایات

روايات زير، الگوی رصد اطلاعات را نشان می‌دهند:

  1. رَحِمَ اللهُ امْرَءً عَلِمَ مِنْ اَيْنَ و فِی اَيْنَ و اِلَی اَيْنَ.[14]
  2. “خداوند زمينه رشد و سعادت[15] كسی را كه بداند از كجا آمده است و در كجا زندگی می­ كند و به كجا خواهد رفت، فراهم ساخته است.”
  3. إِنَّمَا الْعِلْمُ ثَلَاثَةٌ: آيَةٌ مُحْكَمَةٌ فَرِيضَةٌ عَادِلَةٌ سُنَّةٌ قَائِمَةٌ [16]
  4. ترجمه: “علم مفيد برای بشر سه گونه است: علوم مربوط به شناخت هستی و ارتباط آن با مبدأ خلقت، علوم مربوط به شناخت حقوق و قوانين[17] و علوم مربوط به شناخت فرهنگ و روش زندگی برتر.”
  5. وَجَدْتُ عِلْمَ النَاسِ كُلهَّ ُفِی اَرْبَعٍ: اَنْ تَعْرِفَ رَبَّكَ، اَنْ تَعْرِفَ مَا صَنَعَ بِكَ، اَنْ تَعْرِفَ مَا اَرَادَ مِنْكَ، اَنْ تَعْرِفَ مَا يُخْرِجُكَ مِنْ دِينِكَ.[18]
  6. “تمام آنچه دانستن آن برای مردم لازم است را در چهار محور يافته‌ام: خدايت را بشناسی، بفهمی با تو چه كرده است، بدانی از تو چه مي­ خواهد، آنچه موجب انحراف تو مي ­شود را تشخيص دهی.”
  7. اُصُولُ المُعامِلاتِ عَلی اَرْبَعَهِ اَوْجُهٍ: مُعامَلة الله، مُعاملَة النَّفْسِ، مُعامَلة الخَلْقِ، مُعامَلة الدُّنيا.[19]
  8. “ارتباطات انسان در چهار محور است: ارتباط با خدا، ارتباط با خود، ارتباط با همنوع، ارتباط با دنيا.”
  9. العُلُوُم اَرْبَعَهْ: الفِقْهُ للاَدْيان، الطِّبُّ للاَبْدان، النَّحْوُ لِلِّسَان، النُّجُوُم لِمَعْرِفَهْ الَازْمَانِ.[20]
  10. ترجمه: “اطلاعات لازم برای بشر چهار دسته هستند: دين شناسی، طب و بهداشت (علوم مربوط به حفظ و نگهداری بدن و محيط)، زبان و ادبيات (علوم مربوط به ارتباطات)، نجوم (علوم مربوط به مديريت، كنترل و توزيع صحيح امكانات و منابع).”[21]
  11. اَوُلی العِلْمِ بِكَ مَا لا يَصْلَحُ لَكَ العَمَلُ اِلا بِه و اَلْزَمُ العِلْمِ لَكً مَا دَلَّكَ عَلی صَلَاحِ قَلْبِكَ و ظَهَرَ لَكَ فَسادَه و اَحْمَدُ العِلْمِ عَاقِبَهً مَا زَادَ فِی عَمَلِكَ العَاجِل.[22]
  12. “مهم‌ترين اطلاعات برای تو آگاهی از روش صحيح زندگی است و ضروری‌ترين اطلاعات برای تو آگاهی از روش ­های معالجه بيماری­ های روحی است و مفيدترين علم برای تو آگاهی از روش­ های آماده شدن برای عوالمی است كه در پيش داری.”
  13. عَلينَا اِلقَاءُ الاُصُولِ و عَلَيكُمُ التَّفْرِيعُ.[23]

“ما اصول (نگرش­ ها و راهبردها) را ارائه می­ دهيم، شما فروع (آثار، نتايج و راهكارها) را به ‌دست آوريد.”

مدلی كه از جمع‌بندی روايات فوق، برای طبقه‌بندی و تفكيك گزاره‌ها به ‌دست‌ می آيد به‌ شرح زير است:

آن­چه يك انسان بايد بداند راه رسيدن به خدا و سعادت ابدی است. رسيدن به اين هدف حاصل نمی‌شود مگر با تعادل و سلامت در: [24]

  1. بدن، فكر، قلب (ارتباط با خود)
  2. خانواده، محيط كار، جامعه (ارتباط با همنوع)
  3. محيط زيست (ارتباط با دنيا)
  4. برنامه ورود به عوالم بالا (ارتباط با ماوراء)

دست­يابی به تعادل و سلامت در محورهای فوق نيازمند شناخت چهار شاخه زير است:

  1. دين
  2. طب و بهداشت انسانی و محيطی، فردی و جمعی
  3. روش‌های ارتباطی
  4. روش‌های ايجاد تعادل و كنترل در فعاليت‌ها

اطلاعات لازم در هر يك از اين شاخه‌ها، سه لايه دارد:

  1. شناخت هستی و موقعيت موضوعات در معماری هستی (نگرش‌ها)
  2. حداقل‌های ضروری و روش دست‌يابی به آنها (قوانين)
  3. حداكثر‌های مطلوب و راه رسيدن به آنها (فرهنگ‌ها)

اين مدل را می‌توان به‌ صورت فهرست سؤالات زیر ارائه كرد:

  • چگونه ارتباط مطلوب با خدا داشته باشيم؟ [25]
  • برنامه صحيح برای رسيدن به هدف زندگی چگونه است؟
  • چگونه قلب و روح سالم داشته باشيم؟
  • چگونه فكر و ذهن فعال و خلاق داشته باشيم؟
  • چگونه بدن سالم و قوی داشته باشيم؟
  • چگونه ارتباط مطلوب با ديگر انسان‌ها داشته باشيم؟
  • چگونه محيط زندگی سالم داشته باشيم؟

به استناد مجموعه روايات زير، مدلی كه از نظر دين در موضوعات طراحی می شود، بايد مدلِ آينده‌نگر [26] باشد:

  1. الْعَالِمُ بِزَمَانِهِ لَا تَهْجُمُ عَلَيْهِ اللَّوَابِسُ. [27] ترجمه: “كسی كه وضعيت زمانه خود را بشناسد، گرفتار مسائل مبهم نمی‌شود.”
  2. أعْرَفُ النَّاسِ بِالزَّمَانِ مَنْ لَمْ يَتَعَجَّبْ مِنْ أحْدَاثِهِ. [28] ترجمه: “كسی خوب وضعيت زمانه خود را می‌شناسد كه از اتفاقاتی كه می‌افتد تعجب نكند.”
  3. مَنْ عَرَفَ الْأَيَّامَ لَمْ يَغْفَلْ عَنِ الِاسْتِعْدَادِ. [29] ترجمه: “كسی كه وضعيت روزگار را در دست داشته باشد، از پيش‌بينی‌های لازم غافل نمی‌شود.”

نکته مهم

فهرست محورهای بخش «اخبار و اطلاعات» و فهرست بخش «پیوندها» در این سایت نیز الگویی برای رصد اطلاعات هستند.

نتایج آثار و لوازم پذیرش بحث

برای تدوین یک برنامه استراتژیک (چه در زندگی چه در سازمان) نیاز به الگوی رصد اطلاعات است تا مسیر را برای رسیدن به اهداف تعیین شده و جهت حرکت تدوین شده،‌ هموار و عملی و پایدار سازد. (انتقال به قالب برنامه راهبردی زندگی)

مباحث و مفاهیم کلیدی مرتبط به این بحث

برنامه‌ریزی استراتژیک، نقشه اطلاعات زندگی، سواد اطلاعاتی، سیر مطالعاتی

پی­ نوشت ها

[1].  در اين درس بحث سبک زندگی، عرفان و بحث معنويت ­های مدرن نيز مطرح می ­شود.

[2].  در اين درس مباحث فيزيك مدرن و كيهان ­شناسی نيز مطرح می­ شود.

[3]. در اين درس مباحث تاريخ علم نيز مطرح می ­شود.

[4] . متشكل از دو قسمت تاريخ ملت ­ها و تمدن­ ها و تاريخ اديان و عقائد

[5] . در اين درس بحث آرمانشهرها نيز ارائه می­ گردد.

[6] . در اين درس بحث مديريت زمان، مديريت مالی، تكاليف مالی، تنظيم ساختارهای زندگی و حتی اموری مانند وصيت، و بحث آينده شناسی و آينده نگری نيز مطرح می ­شود.

[7] . در اين درس بحث مدرنيته و تكنولوزی نيز مطرح می شود.

[8] . در اين درس بحث اخلاق حرفه ای و بالخصوص بحث مديريت بحران­ های رفتاری نيز مطرح می ­شود.

[9]. در اين درس الگوهای مديريت كلان اجتماعی در سطح جهان و بررسی الگوی بهينه (مدل حکومت اسلام) مطرح می ­شود.

[10] . در اين درس بحث نشانه‌شناسی، فلسفه هنر، زيبايی، سواد بصری، نقد فيلم نيز مطرح می­ شود.

[11] . در اين درس روش نقد، اخلاق نقد و نقدپذيری نيز مطرح می ­شود.

[12] . در اين درس بررسی ادبيات مشهور جهان، نقد ادبی و تمرينات NLP  و بحث ارتباط مؤثر نيز مطرح می ­شود.

[13] . با تمريناتی با محتوای قطعات و جملات طلايی در طول تاريخ اديان، تاريخ بشر

[14] . آيه‌الله جوادی ‌آملی، رحيق مختوم (شرح اسفار ملاصدرا)، انتشارات اسراء، ج۱، ص۳۴۴، به‌نقل از اعلام‌ الدين،

[15] . ترجمه “رحم الله”، “خدا رحمت كند” كه برای مخاطب، طلب مغفرت برای مردگان را تداعی می‌كند، نيست. رحمت به ‌معنی حركت برای رفع نقص و نيازی در فردِ مورد رحمت است. (ر.ك. طباطبائی، تفسير الميزان، انتشارات اسماعيليان، ج۱، ص۱۸)

[16] . الكافی، ج۱ ص۳۲، سند و تكمله متن: مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ وَ عَلِيُّبْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الدِّهْقَانِ عَنْ دُرُسْتَ الْوَاسِطِ يِّعَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الْحَمِيدِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَى عليه‌السلام قَالَ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلي‌الله‌عليه ‌وآله الْمَسْجِدَ فَإِذَا جَمَاعَةٌ قَدْ أَطَافُوا بِرَجُلٍ فَقَالَ مَا هَذَا فَقِيلَ عَلَّامَةٌ فَقَالَ وَ مَا الْعَلَّامَةُ فَقَالُوا لَهُ أَعْلَمُ النَّاسِ بِأَنْسَابِ الْعَرَبِ وَوَقَائِعِهَا وَ أَيَّامِ الْجَاهِلِيَّةِ وَ الْأَشْعَارِ الْعَرَبِيَّةِ قَالَ فَقَالَ النَّبِی ص ذَاكَ عِلْمٌ لَا يَضُرُّ مَنْ جَهِلَهُ وَ لَا يَنْفَعُ مَنْ عَلِمَهُ ثُمَّ قَالَ النَّبِی ص إِنَّمَا الْعِلْمُ ثَلَاثَةٌ آيَةٌ مُحْكَمَةٌ أَوْ فَرِيضَةٌ عَادِلَةٌ أَوْ سُنَّةٌ قَائِمَةٌ وَ مَا خَلَاهُنَّ فَهُوَ فَضْلٌ.

[17] به‌ استناد كلمه فريضه كه مبناها و موارد لازم‌الرعايه را در خود دارد و كلمه عادله كه صفت فريضه قرار گرفته است و بيانگر ادای حق هر ذی حق است، اين تركيب به “‌حقوق و قانون” ترجمه شده است و به‌ استناد كلمه سنت كه شيوه‌های رفتاری و اخلاقی و پسند و ناپسندها را در خود دارد و كلمه قائمه كه صفت سنت قرار گرفته است و بيانگر استمرار و ثبات و تعادل است، تركيبِ “سنة قائمة” به “فرهنگ و روش زندگی” ترجمه شد.

[18] . كافی، ج۱، ص۵۰؛ سند: عَلِی بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْمِنْقَرِی عَنْ سُفْيَانَ بْنِ عُيَيْنَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ عليه‌ السلام يَقُولُ:

[19] . مصباح‌الشريعه، منسوب به‌ حضرت صادق‌ عليه ‌السلام، موسسه الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۰، ص۵

[20] . اعلام‌الدين، ص۸۳؛ مرحوم ديلمی در مورد وضعيت سندی رواياتی كه در اين كتاب آورده است می‌گويد: لم ألتزم ذكر سندها لشهرتها عند العلماء فی كتبها المصنفة المروية عن مشايخنا رحمهم الله تعالى و أحلت فی ذلك على كتبهم و أسانيدهم إلا ما شذ عنی من ذلك فلم أذكر إلا فص القول.

[21] . توضيحات داخل پرانتزها، بر اساس مبنای وضع الفاظ برای روح معانی كه به تفصيل در صفحه ۱۵۳ توصيف شده است، ارائه گرديده‌اند.

[22] . اعلام‌الدين، ص۳۰۵

[23] . وسائل‌ الشيعه، ج۲۷، ص۶۲؛ سند: نُقِلَ مِنْ كِتَابِ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِبْنِ أَبِی نَصْرٍ عَنِ الرِّضَا عليه‌السلام قَالَ

[24] . به ‌استناد لسانِ روايتِ “اصول المعاملات ….” كه تصويری كلان‌تر از روايات ديگر را ارائه می‌دهد، اين چهار مورد، بستر تقسيم‌بندی و محورسازی قرارگرفته‌اند. (مثلا دو محور از محورهای روايتِ “رحم الله امرء علم من أین و….” در تحت يك محورِ معاملة الله در اين روايت قرار می‌گيرند.)

[25] . اين‌ سؤالات، حاوی سؤالات پيش‌نيازشان نيز هستند مثلا سؤالِ “چگونه ارتباط مطلوب با خدا داشته باشيم؟” دارای سؤالات پيش‌نيازی است كه برخی از آنها عبارتند از: خدا كيست؟ چگونه خدا را بشناسيم؟ مشكلات و ناهنجاری‌ها در اين ‌رابطه كدامند؟ حداقل رابطه و حداكثر رابطه با خدا چه شاخصه‌هايی دارد؟

[26] . مدل آينده‌نگر، مدلی است كه بر اساس تفكر خلاق و بر پايه معادلات فرهنگ‌سازی و مهندسی اجتماع طراحی می‌شود.

[27] . الكافي، ج۱ ص۲۶

[28] . تميمی ‌آمُدی، عبد الواحد بن ‌محمد، غرر الحكم و درر الكلم، 1366، انتشارات دفتر تبليغات اسلامی، ص۴۸۰

[29] . الكافی، ج۸ ص۲۲